"Adeiladu Llongau yn Nefyn"

Byddai Robert Thomas Derwen yn adeiladu sgwners yma ac fe gostiai sgwner rhwng deunaw cant a dwy fil i’w adeiladu. Robert Parry, Bol Llaith, Penrallt, Nefyn oedd ei ‘foreman’ cyntaf a daeth Evan Jones Rhos Bach Nefyn ar ei ol. Roedd ganddynt slip i’w lansio a hefyd byddent yn eu cael i fyny ar y ‘Patent Slip’ i’w trwsio. Byddai ceffylau yn halio’r llongau fyny wrth gerdded mewn cylch i droi olwyn fawr a oedd yn troi chaen fawr i dynnu’r llongau fyny.Robert Thomas mae’n debyg oedd y prif adeiladwr yr ardal ac yn aml byddai dwy long yn cael eu hadeiladu yr un pryd yn ei iard o. Wrth ochr ei iard o roedd gan Owen Griffith iard.

Ar draeth Nefyn hefyd roedd dwy efail a thri gofaint sef Evan Williams, Harry Williams a Thomas y gof, yn ogystal a’r rhai hyn byddai gofaint y dref yn rhoi eu gwasanaeth at anghenion yr iardau llongau. Un man arall lle yr adeiladwyd llongau oedd islaw Aberafon.

Deuai’r coed i adeiladu’r llongau o wahanol fannau gan gynnwys Sir Feirionydd, Newhaven ac wrth sgwrs gwinllanoedd Sir Gaernarfon. O’r America y deuai’r bokes (baulkes) i wneud y mastiau. Roedd gan y llongau a gariai’r rhain ‘Boke Port’ yn eu bow, math ar drap door i hwyluso llwytho a dadlwytho gan fod y mastiau mor hir ac yn amhosibl bron eu llwytho mewn un ffordd arall. Cyflogid wagenni o Bwllheli i ddadlwytho’r llongau a defnyddid wageni i gario’r coed o’r gwinllanoedd.

Yn ogystal a dynion o Nefyn a Morfa Nefyn deuai dynion o Laniestyn, Bodfean, Pwllheli Talsarn ac ardaloedd eraill i weithio yma. Fel arfer dechreuai’r gwaith am oddeutu chwech y bore ac ai ymlaen hyd at wyth y nos a byddai’r cyflog tua 12/- yr wythnos. Yn ystod y gaef pan fyddai’r dydd yn byrhau ai a rhai o’r gweithwyr a choed adref a gweithio arnynt yn eu cartrefi gwneud wedges er enghraifft. Doi eraill i weithio cyn doriad gwawr ac o gwmpas y tannau ar y traeth byddent yn paratoi’r ocwm gogyfer a chalcio llongau.

"Adeiladu y Venus 1880"

Asiedwyr (joiners) fyddai yn gwneud y cabannau a phethau cyffelyb dynion fel Thomas Jones, Caerpwll a Thomas Jones Pen y Graig.

Gwaith Evan Hughes Pen yr Orsedd oedd cerfio delwau (figureheads) i roi ar y llongau.

Seiri fyddai yn adeiladu’r llongau ac roedd cryn nifer ohonnynt yn ymwneud a’r gwaith dyma enwau rai ohonnynt :-

Griffith Parry, Tyn Llwyd, Morfa Nefyn.

Robert Parry, Bol Llaith, Penrallt, Nefyn.

Henry Parry, Caepwll, Morfa.

William Jones, Caerpwll, Morfa.

Thomas Jones, Ben a Jun, Llwyn Gwalch, Morfa.

Evan Ellis, Rhos Morfa.

Watkin Jones, Pwll Blew, Morfa.

John Roberts, Glanrafon, Morfa.

James Owen, Olffilt, Morfa.

Hugh Hughes, Penrhos, Morfa.

John Hughes, Penrorsedd Morfa.

Owen Williams, Werddon, Morfa.

John Williams, Werddon.

William Rowlands, Fron Deg.

William Williams , Caergwrle.

Richard Jones, Barics.

William Jones, Mount.

John Parry Penrallt.

Robert Parry Penrallt.

William Roberts Cae Coch, Morfa.

Hugh Jones, Glandwr.

John Williams, Llain Fadryn.

Griffith Owen, Dyffryn.

John Owen, Dyffryn.

Robert Humphreys, Cae Bach.

Hugh Roberts, Glanrafon

Richard Williams, Penrallt.

Evan Hughes, Penrorsedd.

Ellis Humphreys, Cil.

Nefyn.

Robert Thomas, Tai’r Lon.

William Roberts, Vron.

Robert Williams, Llwyn Mary Mynydd Nefyn.

Evan Jones Rhos bach.

William Roberts Siop Glanrafon.

Rhestr gyflawn o Longau a adeiladwyd yn Nefyn

Map or Safle                Website Map