"Masnach y mr oddamgylch arfordir Llyn"

( Y llong lo )

Pen Llyn oedd yr ardal olaf ym Mhrydain i ddefnyddior mr fel y brif ffordd o gludo nwyddau.  Yn nechrau yr ugeinfed ganrif y dechreuodd y ffyrdd yma altro a chael ei defnyddio i gludo nwyddau ac yr oedd yng nghanol y tridegau pan welwyd yr olaf or llongau bach yma ar y traethau ar pyrth bychain. Ond fe fu llongau yn dod i nol cerrig o Nant Gwytheyrn hyd at ddechraur chwe degau pan gaewyd y stage yno a than hynny galwai'r stemars bach bron yn ddyddiol.

Rhwng Awst 1811 ac Awst 1812, mi gafodd naw llwyth ar hugain eu cario or pentrefi a ganlyn Rhiw 8, Aberdaron 5, Porthoer 5, Porthcolmon 8, a Porth y Sgaden 6. Menyn, wyau, caws a chywion ieir oedd y llwythi yn bennaf. Ac i fewn daeth, Rhiw 11, Aberdaron 6, Porthor 5, Porthcolmon 7, Porth y Sgaden 6. Erbyn 1831 roedd Porth y Sgaden yn unig yn mewnforio 43 llwyth o lo, calch a nwyddau siop, ac allforiwyd 19 llwyth o gynnyrch fferm gan gynnwys yd, cig moch, wyau, menyn a caws. Felly mewn ugain mlynedd yn unig tyfodd y fasnach drwyr glannau gryn dipyn a daeth yn elfen bwysig or economi leol. Gellwch ddychmygu pa mor brysur fyddair porthlddoedd bychain yn enwedig yn y gwanwyn ar haf pan fyddai y tywydd yn ffafriol.

Ceir hanes am ferch o Uwchmynydd yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymmtheg a arferai gasglu wyau o ffermydd a thyddynod yr ardal yn fisol ac yna mynd ar y sloop Catrin o Aberdaron i Lerpwl a gwerthur wyau yn y farchnad yno, er mwyn arbed arian fe gerddai yn ol i Aberdaron pellter o gan milltir a rhagor, ar diwrnod wedi dychwelyd ai o gwmpas ei chwsmeriaid yn talu iddynt allan or elw oedd hi wedi wneud.

"Dadlwytho casgen ym Morthdinllaen yn 1893"

Maer rhestr o nwyddau gariwyd ar y llongau bach yn ddiddiwedd bron ac yn amrywiol iawn hefyd e.e  Yn Awst 1759 daeth y sloop Lively oedd yn berchen gan Evan Mark, tad Ieuan Llyn a llwyth o hetiau ffelt ( 5 dwsin ) o Gaernarfon i Borth y Sgaden ac yn 1730 dadlwythwyd pump cant o lemons ym Mhwllheli.

Roedd calch yn gargo pwysig iawn gan fod iddo sawl defnydd ac adeiladwyd odynnau ar y traethau iw losgi cyn yr ai i ben ei daith, roedd dwy odyn ar draeth Aberdaron yn unig. Defnyddid calch wrth adeiladu ond roedd llawer ohonno yn cael ei ddefnyddio ar y tir gan yr amaethwyr.

"Abersoch"

Mae hanes eitha diddorol i fewn forio haearn, aethair ffermwyr lawr ir borth efo ceffyl a throl i nol yr haearn yna aent ag o ir efail, mi oedd gan y gof focs ar gyfer pob un oi gwsmeriaid au henwau wedi ei nodi a heyrn poeth ar y bocs, felly pan oedd angen gwneud celficyn, giat hoelion neu bedolau fe wyddair gof pa haearn yn gwmws iw ddefnyddio. 

 

"Dadlwytho calch ym Mhorth y Sgaden 1886"

Maen debyg mai glo oedd yn cael ei fewnforio fwyaf a doi i bob traeth bach yn Llyn, o Lerpwl y doi y rhan fwyaf ohonno. Pan fyddai y llong lo ar fin cyrraedd fe yrrair masnachwyr air,ac yn ddiweddarach gerdyn post i hysbysu eu cwsmeriad ac fe ddoi rheini yn eu tro efo ceffyl a throl i nol y glo, gwelwyd dwsinau o droliau ar ddiwrnod y llong lo mewn mannau fel Porthcolmom a Phorth y Sgaden mor niferus oeddynt yno eu bod pen yng nghyffon lawr or ffordd fawr ir borth ( tua milltir o hyd ) ac un enghraifft allan o ddwsine ydi hynna. Doi tair llong gydai gilydd i draeth Abersoch ar brydiau dychmygwch y prysurdeb yno pan yn dadlwytho ar y traeth yn syth ir troliau, weithiau byddair llongau yn dadlwytho ar lanw a gollyngwyd y glo yn syth ir mor ac fei cesglid ar drai. Gwnaed hyn i arbed amser yn enwedig gydar llongau mwy ac os nad oedd tywydd  ffafriol. Ar rai traethau byddain rhaid cwblhaur gwaith rhwng trai a llanw ac yn Aberdaron, Porth Ysgo a Phorth Neigwl defnyddid sloops a ketches gan amlaf.

~~~~~~~

Bydd y dudalen yma yn cael ychwanegiadau fel y daw mwy o wybodaeth i law am y llongau bach oedd yn masnachu oddi amgylch arfordir Llyn. Os oes gan unrhywun wybodaeth, lluniau neu gysylltiad efo'r llongau bach gadewch i ni wybod. 

 

Map or Safle                Website Map

Copyright Rhiw.com