"Bugail y ddafad wyllt"

Siop_Pencaera.jpg (119815 bytes)

    "Siop Penycaerau 1910"

Hanes Bywyd Owen Griffith

Am oddeutu hanner can mlynedd bu Owen Griffith yn Siopwr ym Mhencaerau, ond yr oedd ir gwr yma adnabyddiaeth drwyr byd am ei allu ai rinwedd i wellar canser croen y "Ddafad wyllt".

Yn fachgen deuddeg oed datgelwyd cyfrinach y driniaeth iddo gan ei ewythr Owen Griffith, Siop Penygraig Llangwnadl. Ar ol gweithio yn y siop am dair mlynedd aeth Owen ir mor a bun hwylior dyfroedd am ddeunaw mlynedd cyn dychwelyd i Bencaerau i gadw siop ei rieni John a Mary Griffith yn 1921 ac or amser yma ymlaen dechreuodd feddyginiaethu o ddifri. Roedd ganddo feddygfaon yn Llangefni a Pwllheli.

Dywedir ir feddyginiaeth lysieuol yma gael ei drosglwyddo iw deulu dri chan mlynedd yn ol gan grwydryn am sofren, stori araall ydi i longwr ar ol cael ei achub o longddrylliad yn un or pyrth cyfagos ei ddatgelu. Er mor ramantus ywr straeon yma maen fwy posibl ei bod wedi ei ddarganfod mewn hen lyfrau meddygol neu wedi ei gael gan un or Tinceriaid or Iwerddon a arferai grwydro Llyn , roedd gan y Tinceriaid yma wybodaeth helaeth iawn am feddyginiaethau llysieuol.

Roedd John ac Owen Griffith, tad ac ewythr Owen yn fferyllwyr cymwysedig ac yn wir roedd ei ewythr yn "feddyg gwlad", a bu ei daid Griffith Griffith yn gwellar canser yn ei amser.Dysgodd Owen yr oll a wyddai gan ei dad ai ewythr.

Yng nghyfnod ei ewythr Owen ddaeth y driniaeth i adnabyddiaeth cleifion or tu allan o Gymru a tyrrai pobol un ai i Bwllheli neu Benygraig i gael gwellhad or "Dddafad wyllt". Yn ystod y cyfnod yma bu rhwyg rhwng meddygon y ddafad wyllt a meddygon swyddogol ac yn sgil hyn daeth Owen yn amheus o feddygaeth swyddogol ac yn ofnus o feddygon. Yn niwedd ei oes byddai yn amharod i fwyta prydau ym Mhwllheli ar ddydd mercher rhag ofn ir doctoriaid roi gwenwyn yn ei fwyd. Bur ofn ar pryder yma o bosib yn gyfraniad at ei farwolaeth yn y diwedd.

Owen_Griffith.jpg (96954 bytes)

Owen Griffith yn Siop Penycaerau yn 1962.

Roedd y dull or driniaeth yn bwysig iawn a rhaid oedd dilyn y cyfarwydddiadau yn drwyadl a cham wrth gam. Yn gyntaf roedd rhaid gwneud diagnosis manwl a chywir i sicrhau mair ddafad wyllt oedd y broblem, yna fei crafwyd a rhoi plaster arni gydar eli cyfrinachol arno. Wedyn golchwyd y ddafad yn ddyddiol ac ail roi y plaster ac unwaith yr wythnos roedd yn rhaid ymweld ac Owen. Gallai gymeryd hyd at chwe wythnos i wella yn llwyr ar ddafad ddisgyn i ffwrdd. Ffactor bwysig arall oedd na ddylair claf chwysu a pheri ir gwaed boethi ac or herwydd roedd llai o gleifion yn cael eu trin yn ystod misoedd yr haf.

Yn 1932 bu farw gwraig o Lanllyfni oedd yn derbyn triniaeth, ac er na phriodolwyd dim bai ar y feddyginiaeth fe benderfynnodd y ddau gefnder atal eu gweithgarwch nes cael rhyw fath o gydnabyddiaeth swyddogol iw diogelu. Un oedd yn uchel ei gloch yn ei herbyn oeddDr E. Lloyd Owen Swyddog Meddygol Cyngor Sir Gaernarfon rhwng 1908 1947. Er gwaethaf ei darannu yn y wasg yn eu herbyn yr oedd barn gwerin gwlad, yng nghyd ar cannoedd a channoedd oedd wedi cael gwellhad yn gadarn tu cefn ir "meddygon",Gwelwyd rhwydo cynghorau lleol, y "Cyfarfod misol", yr aelod seneddol lleol a Lloyd George ei hun yn y ffrae.

Yn sgil hyn i gyd anfonwyd amryw o ddeisebau at yr Adran Iechyd yn gofyn am drwydded ir ddau feddyg er mwyn iddynt barhau ar gwaith. Mi gaeson lawer iawn o gefnogaeth gan chwarelwyr Arfon ac yn wir roedd gan y chwarelwyr gronfa ariannol i helpur gweithwyr oedd angen cael triniaeth. Ond dylid pwysleisio yma nad oedd y meddygon yn codi tal, ond yn hytrach yn derbyn cyfraniadau fel bo modd.

Jean_Pencaerau.jpg (88331 bytes)

Jean merch Owen Griffith yn y siop yn1972.

Tyrrodd pobol o bob man at Owen Griffith am y driniaeth o lefydd fel America, Awstralia, Singapore, Rwsia a Buenos Aires. Ar ol ei farwolaeth yn Hydref 1974 daeth cyfnod trin y ddafad wyllt i ben er fod y gyfrinach yn hysbys iw ferch Mrs Jean Hughes Jones, doedd Owen ddim yn awyddus iddi garior taddodiad ymlaen gan fod y byd wedi newid cymaint. Mae Mrs Hughes Jones wedi cael sawl un yn gofyn iddi am y gyfrinach, ond y mae hwnnw yn ddiogel a dirgel yn hanes teulur Griffiths Pencaerau. Teulu a roesant ou bodd i wellhau miloedd ar hyd y blynyddoedd ac na wnaethant elw mawr personol oi "Cyfrinach Wyrthiol".

Mewn cyfnod dros gan mlynedd damcanir iddynt wella dros 30,000 o gleifion or canser croen arbennig yma.

Lluniau gan Mrs J Hughes Jones, diolch yn fawr iawn.

Cerdd John Jones Cefn Coch i Owen Griffith.

 

Ir hynod Owen Griffith

Y ceisiaf nyddu can,

Maei enw n Hysbys bellach

Dros wyneb Cymru lan;

Efe syn difar defaid

Syn ysu dynolryw,

A phawb ddaw aton brydlon

Yn ol yn iach i fyw.

~~~~~~~

Ymhellter yr Amerig

Gwyr llu am allur gwr

I ddifar defaid gwylltion

Rhaid iddynt groesir dwr;

Gwerinwr ydyw Owen

Syn caru dynol ryw,

Nid am yr aur maen chwarae,

Ond cadw dyn yn fyw.

~~~~~~~

Ir tlawd rhydd feddyginiaeth

Fel glaw or awyr las,

Gan wrthod cymeryd ceiniog

Am ddifar ddafad gas;

Er mwyn y tlawd maen cadwr

Gyfrinach iddo I hun

Nid aur yw safon Owen

I fesur gwerth y dyn.

~~~~~~~

Ni ellir cael un cofnod

I Owen fethu rioed

A difar ddafad farus

Or coryn hyd y troed;

Dibynna Owen Griffith,

Ar rodd wirfoddol dyn,

Ac fellyr dioddefydd

Syn prisio gwerth ei hun.

~~~~~~~

Dydd mercher ym Mhwllheli,

Y gwelir ef mewn hwyl,

Fe ddiystyran hollol

Yr hanner diwrnod gwyl;

Cysegra ef nawn mercher

I ddifar ddafad gas

Er nad ywn gapelwr

Nid yw yn brin o ras.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

 

~~~~~~~~~~~

Map or Safle                Website Map

Copyright Rhiw.com