Evan Jones, Pig y Parc,

16~9~1915

Roedd Evan Jones, Pig y Parc, Rhiw yn gertmon ar  ffarm Carrog, Llangwnadl. Roedd yno ddau geffyl anhydrin iawn yr adeg honno – Prins a Waric. Bu Evan Jones gartref am rai wythnosau, wedi anafu ei law yn ddrwg drwy i’r ddau geffyl groesdynnu wrth iddo ddod a hwy i mewn o’r caeau.( Dal ei afael ym mheintar y penffrwyni a wnaethai ac fe’i llusgwyd ar hyd y ddaear.) Dywedid y byddai’r ddau yn deall ei gilydd i’r dim. Byddai’r ddau a’u clustiau ar eu gwarrau yr un pryd pan ddoi’r ysfa i gambyhafio drostynyt. Roedd un ohonynt wedi cymryd yn erbyn hen garreg filltir yn union gyferbyn a phen lon Carrog, a byddai’n chwythu drwy ei ffroenau bob tro y doi yn agos ati. ‘Wyddai neb yn y byd pam.

Pan ddaeth Evan Jones yn ol wedi mendio cafodd fenthyg y ddau geffyl a’r drol (roedd hynny yn beth cyffredin yn y blynyddoedd hynny pan fyddai cartmon a’i feistr ar delerau da a’i gilydd) i fynd i Borth Ysgaden i nol llwyth o lo. Ar y ffordd yn ol, wrth Gongl Cae dechreuodd y ddau geffyl strancio. Roedd John Pitar Jones Ty Canol, yn gweithio ar y ffordd yn y fan honno a rhoddodd help llaw i Evan Jones – tywys y ceffyl blaen tra oedd y llall yn ceisio tawelu’r ceffyl bon. Ond gydag iddo fynd yn ol at ei raw clywai Pitar swn traed y ceffylau’n carlamu heibio Castell Coch. Torrodd y ceffyl blaen yn rhydd; llusgodd y llall y drol yn llanast gwyllt hyd at bont Minafon. Ymddengys fod Evan Jones wedi dal ei afael hyd yr eithaf. Fe’i cafwyd wedi ei ladd ar y lon rhwng Pen Lon a Castell Coch. Plannwyd coeden gelyn ar y clawdd i nodi’r fan. Bu’n tyfu yno am flynyddoedd, ond does dim o’i hol erbyn heddiw. Gadawodd Evan Jones wraig a phedwar o blant.

 

~~~~~~~~~~~

Map or Safle                Website Map

Copyright © Rhiw.com