"Trem yn ôl ar ardal y Rhiw"

gan

Aled Williams

Byddai Ben fy nhad yn hoff o adrodd rhyw hanesyn i mi o bryd i’w gilydd fyddai’n deillio o adeg ei blentyndod yn Tan yr Ardd ar ddechrau’r ganrif ddiweddaf. Byddai enwau pobl a llefydd yn byrlymu i fyny yn ogystal, ond, yn anffodus, mae llawer wedi pylu o’m côf erbyn hyn. Dylswn fod wedi eu hysgrifennu i lawr, ond efallai y gall rhywun lenwi bylchau neu gywiro.

Nid oes dim bwriad cythruddo na brifo neb gyda’r hanesion hyn! ‘Anwyliaid oeddynt i gyd’

Enwau

Betsan ‘Dwgan      (Elizabeth drigai yn Cadwgan)

Jane Ty’n y Morthwyl

Un goes allan ‘fel llafn pladur’.

Jane Pisgah

Byddai’n cadw llefrith mewn disgl ar garreg yng nghefn y ty. Dywedodd wrth blant oedd yn mynd heibio i chware i’r Creigiau un diwrnod ‘ Mae ‘na ryw hen ast wedi dwad a llempian fy llefrith i i gyd’.

‘Dewyrth

Mae hanes da am y prifathro hwn eisoes ar y safle Rhiw.com. Cofiaf glywed hyn yn ogystal:-

Daeth bachgen i iard yr ysgol ar gefn beic heb deiars gan greu mwstwr (tebyg i “Isaac ar angau”) . Meddai ‘Dewyrth wrtho :’ Dos a’r esgyrn yna o’ nglyw i!’

Dywedai ei bod yn haws tynnu llinell syth tra fo’r pensil yn symyd oddiwrth y llygad.

Hoffai ddweud ‘ Nid da lle gellir gwell’

Owen Waun – O’r teulu Owen (Bryn Ffynnon) oedd fy nain (Eliza). Morwyr oedd llawer o’r teulu ac mae cloc Americannaidd acw (sy’n dal i gadw amser) yn dyst o hynny.

Ann Tan y Garn – yn ddiweddarach  Gydros, Eifionydd.

Nelli (Ty ‘n Parc?)

Byddai tlodi mawr mewn rhai cartrefi a felly y trigai brawd a chwaer mewn tyddyn ger Tan yr Ardd. Gofynnodd fy nain i’r brawd un prynhawn os oedd wedi bwyta y diwrnod hwnnw ac meddai ‘na - ond mi wnaeth mam dorth gri bach i mi a Nelli’.

Cadi Salfur

Neidiodd y greadures yma mewn dychryn i ben clawdd pan welodd gerbyd ‘moto’ am y tro cyntaf yn dod i fyny Allt y Rhiw. Meddyliodd fod y diafol wedi dod i’w chyrchu.

(Arferai hi ymarllwys ar ei thraed a thebyg i’r peth ddigwydd y pryd hynny)

~~~~~~~~~~~

Map or Safle                Website Map