Pigion 8

"Pigion VIII"

1559. Ymosod.

Ar Fai y 19eg 1559 Daeth cyhuddiad yn erbyn Ieuan, Morgan ap Hywel ap Dafydd ap Iorwerth amaethwr o Benarfynydd o ymosod ar ac anafu Ieuan ap John ap Hywel ap Ieuan Lloyd ym Mhenarfynydd.

Lladd Defaid.

Yn Ebrill 1510 cyhuddwyd Dafydd ap Guttyn Lewis a Ieuan ap Lewis o Cadlan ei frawd yng nghyfraith ( drwgweithredwr digartref) o hela a lladd wyth o ddefaid ar Gomin mynydd Aberdaron

Nadolig 1937.

Pan gaewyd yr ysgol am y gwyliau rhoth yr athrawon geiniog yr un i’r plant a rhoddodd Dora Williams Tyn Graig oren yr un i’r plant. Diolchwyd ar ran y plant gan Kitty Carreg Lefain a Katie Seaview.

Am bresenoldeb llawn rhoddwyd dystysgrif i’r disgyblion canlynol :-

Doreen Lon Las, Kitty Carreg Lefain, Katie Seaview a Brenda Eifion.

Ionawr 24 1938.

Dydd Iau rhedodd fan goch gyntaf y llythyrdy o Bwllheli i Aberdaron, cyn hynny Tocia fu yn cludo llythyrau am bump deg chwech o flynyddoedd.

Llais Tenor.( Ionawr 1915 )

Pan adawodd y Parch John Williams am yr America, fe gynhaliwyd cyngerdd yn ysgol Rhiw ac un o’r rhai oedd yn cymeryd rhan oedd Griffith Williams, Bryn awel neu Guto Butcher fel y’i gelwid. Fe ganodd y gan Awn i America ac fel hyn y disgrifiodd gohebydd papur newydd Guto Butcher “ Dyma ddyn a llais tenor ardderchog ganddo, ac y mae’n glod i Gymdeithas Llenyddol Rhiw am ddod a’r dalent gerddorol yma i olwg y byd !”

Braw ( Mis Mawrth 1915)

Nos lun brawychwyd trigolion yr ardal trwy weled llong wedi angori mewn lle na byddai yr un yn gwneud, ond aeth ymaith heb wneud na derbyn dim niwed !!.

Chwefror 16 1898 – Yr Anwydwyst.

Bu dioddef mawr oddiwrth y clefyd hwn yn ardal y Rhiw. Nid oedd un ty heb glaf a bu raid cau yr ysgol am ddau gyfnod o bythefnos yr un ar orchymyn Dr Fraser y Swyddog Iechyd.

Gwaith Brics. Chwefror 1898.

Stopiwyd y gwaith yng ngwaith brics y Rhiw (ar glogwyn Porth Neigwl) a bu cryn bryder gan fod cymaint yn cael eu cyflogi yna, ond yr unig atalfa fu oedd er mwyn rhoi peiriannau newydd i mewn a gostegwyd pryderon y gweithwyr yno.

Mawrth 15 1898.

Gwnaeth Mr G Jones a Mr R Jones o Gyngor Dosbarth Lleyn. adroddiad o’i ymweliad a’r Rhiw lle roedd y ffordd wedi llithro i’r mor.

Mor Ladron Oes Elizabeth y Cyntaf.

Roedd John Wyn ap Hugh yn for leidr oedd yn byw yn Ynys Enlli. Mi geisiodd Morgan ap John ei gyhuddo o fod yn for leidr ond roedd y werin bobl yn gefnogol i John Wyn ap Hugh ac ni llai Morgan ap John gael yr un person i roi tystiolaeth yn ei erbyn. Felly yn y llys cyhuddwyd y werin anwybodus a anogwyd gan y diffynydd i gynorthwyo’r mor ladron. Mae John Wyn yn defnyddio Enlli fel ei brif bencadlys i gadw ysbail ac mae ganddo nawddogwr yno sef William Morgan yn sefydlog ar yr Ynys. O Ynys Enlli mae’r ysbail yn cael ei gario i Gaer ble y mae yn cael ei werthu yn y marchnadoedd a’r ffeiriau yna. Disgrifir John Wyn ap Hugh fel gwr pwerus yn llawn o hunan hyder, ac na wnaiff neb ddweud na gwneud dim yn ei erbyn nac yn erbyn ei ddynion chwaith, ac na fedar yr un rheithgor ei cyhuddo o’r herwydd.

Ebrill 1929. Cannwyll Corff.

Yn ystod y nos mi ddeffrodd Anne Owen Bryntirion a phan edrychodd allan o ffenestr siambr ei bwthyn ar y mynydd fe welodd hi olau yn mynd ar hyd y llwybr a ai ar hyd y mynydd i gyfeiriaid Ael y Bryn a Bryn Awel. Allai Anne ddim gweld golwg o unrhyw un yn cario lantern, dim ond y golau yn mynd fel petae ohonno’i hun daliodd i edrych arno nes y diffoddodd yng nghyffiniau Bryn Awel. Y bore wedyn mi glywodd Anne fod Griffith Williams Bryn Awel wedi marw yn ystod y nos ac fe gredai hi ei bod wedi gweld yr hyn a elwid yn gannwyll corff. Dywedir hefyd fod goleuadau wedi ymddangos ar wal cowt Syntyr ar yr union amser y bu i Rolant Syntyr gael damwain angeuol ar ei fotor beic ym mehtref Sarn yn y tridegau.

~~~~~~~~~~~

Map or Safle Website Map