"Pigion IV"

Lladron Moelrhys.

Ar y ffin rhwng plwyfi Llanfaelrhys a’r Rhiw mae dau faen hir, yn ol traddodiad dywedir mai dau leidr gafodd eu troi yn garreg, geir yma. Bu’r ddau yn lladrata o  eglwys St Moelrhys ac yn ffoi oddyno pan ddaeth Barn Duw arnynt a’i troi yn garreg fel pennyd am ddwyn.

Crosville.

Yn 1934 dechreuodd gwmni Crosville redeg gwasanaeth bws rheolaidd i’r Rhiw. Cyn hynny roedd Bws Talafon yn mynd a pobl i Bwllheli ar ddydd mercher a dydd Sadwrn.

"Bws Talafon"

Owen Davies.

Roedd Owen Davies yn Ficer y Rhiw o 1888- 1895 yr oedd yn enwog yn ei ddydd fel canwr ac adwaenid ef fel ‘Eos Llechyd’.

Galw’r Doctor.

Ar ddiwrnod o eira mawr cafodd Dr Bobi Jones alwad i ddod i weld un o’i gleifion yn y Rhiw. Gan fod eira at dop y cloddiau, pendrefynodd Dr Bobi adael ei gar ym Mhengroeslon a cherdded i fyny i’r Rhiw. Pan gyrraeddodd dy’r claf gofynodd iddo beth oedd yn bod “ Dim” medd yntau  “ Dim ond eisiau gwybod on i taswn i yn wael y gallech chi ddod”!!!!! ( Mae hon yn hollol wir gan imi ei glywed fy hun gan Dr Bobi pan on i yn blentyn).

"Dr Bobi Jones"

Mary Williams Fron Oleu. 1844- 1922.

Byddai Mary Williams Fron Oleu yn gwneud ‘ Mushroom Ketchup’ ac yn ei werthu mewn gwestai yn Llandudno. Arferai fynd efo’i gwr efo ceffyl a cart i Bwllheli ar ddydd mercher ble byddent yn gwerthu menyn ac wyau. Pan ai i Landudno fe gai’r tren o Bwllheli, roedd chwaer Mary yn cadw gwesty yn Llandudno.Mae’r llun o Mary wedi ei dynnu tu allan i westy ei chwaer yn Llandudno.

"Mary Williams Fron Oleu"

Cwpan Ddathlu.

Ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, cafodd plant y Rhiw wahoddiad i Blas yn Rhiw i gael parti a chyflwynyd pob un o’r plant efo cwpan i nodi diwedd y Rhyfel mawr. Yn y cyfnod yma Miss Roberts oedd yn byw yn y Plas ond byddai yn treulio’r gaeaf yn yr Eidal, ble roedd y tywydd yn fwy ffafriol.

Rhigwm

Chwanen a lleuan yn mynd am ras

O Benboncyn i Lon Las,

Baglodd y lleuan ar draws y stol

A chwarddodd y chwanen

Ho Ho chdi sydd ar ol.

~~~~~~~~~~

Arferai ‘r plant ganu rhigymau o’r math yma ar eu ffordd i’r ysgol.

Elin Trip.

Byddai Elin Trip yn casglu gwymon a chocos a gwichiad yn y Rhuol a Phorth Neigwl ac yn eu hanfon ar y tren o Bwllheli i Benclawdd yn Ne Cymru. Defnyddid y gwymon yno i wneud bara lawr.

~~~~~~~~~~~

Map or Safle                Website Map