~~~~~~~~~

Mynd i Wrexham.

Ar fore oer yn Chwefror

A’r glaw yn dod i lawr

Rhaid iti ateb gwys dy wlad

Medd cyfraith Prydain Fawr

Ac aethym fel yr helyw

O’m hen gyfoedion gynt

A ches y tren am wyth o’r gloch

Ar waethaf brad a gwynt.

 

 Mi gwrddais yn yr orsaf

A chwmni dau neu dri

Ac ar chwibaniad crug a chroch

Y peiriant ffwrdd a ni.

Ar hyn yng ngorsaf Caerwen

Caed hwyl wrth newid tren

A gwelsom lu mewn brethyn llwyd

O lanciau’r Ynys hen.

 

Caed cerbyd lled gysurys

A mygyn per ei flas

Caed cibdren ar brydferthion byd

Sydd dros y Fenai las

Y tonnau gura’i n embyn

Ar lannau’r afon hardd

A chysgod rhyfel ddoi yn ddwys

Tros galon dwys y bardd.

 

Am ben y daith a’r helynt

Y mynnai pryder son

Ac am ynys dywell deg

Y canai’r dydd ei don

Wrth holi pawb ei hunan

Yn ddistaw ac yn daer

Fe safodd y gerbydres fawr

Yn awr yng ngorsaf Caer.

 

I lawr a ni blith draphlith

Am dren bu holi hallt

Ond ni cheid dim ond Saeson sur

Doedd yno neb yn dallt

‘Which is the train for Wrexham?’

Gofynem dros bob man

A gwaeddodd rhywun ‘Over the bridge

At platform number one.

 

Ymlaen a ni fel llewod

Dros bont a phont ar ffrwst

Yn erbyn un o heibio llall

O bobl mwya trwst,

‘Dowch dacw hi’r gerbydres’

Medd llanc ar ucha’i lais

Ond bu raid gofyn wedyn wir

I swyddog hir o Sais.

 

O Gaer caed cychwyn eto

Heb neb yn teimlo’n brudd

A chyrrhaeddasom ben y daith

Oddeutu hanner dydd.

Ac yna tros y galon

Caed llymaid poeth o de

A cherddai’r oll o’r cwmni bach

Yn gryfach trwy y dre.

 

Rol holi hanner dwsin

Neu fwy o bobl ffraeth

Am gyfarwyddid ar y ffordd

I’r gwersyll oer a chaeth,

Mae un o’r hogiau’n gweiddi

‘Hei hogia dacw fo’

A chawsom olwg ar y porth

Mae cyfraith arno’n glo.

 

Yn fuan aethum trwyddo

Tu hwnt i’r muriau mud

A gwelsom lawer cant

O blant y bywyd mud.

I’n harwain tros y rhwystrau

Daeth milwr glan a glew

A phwyswyd pawb o un i un

Fel anifeiliad tew.

 

Yn awr bu raid ymddiosg

Bob edau am y tro

Ac ambell i hen lencyn brwd

Yn teimlo’n swil o’i go.

Fe daflwyd llathen fesur

Dros bawb yn fach a mawr

Ond, ni fesurwyd neb ta waeth

Ond o’i ysgwyddau lawr.

 

Fel hyn mor llwm a phenwaig

Heb unwaith godi cri

Yn ddistaw safem oll o flaen

Meddygon mawr ei bri

Caed geiriau ddigon garw

O enau un neu ddau

Ond rhaid oedd i greadur noeth

Ar unwaith ufuddhau.

 

Rhoed prawf ar ein golygon

Archwilwyd llaw a throed

A faint o ddannedd drwg a da

Fu mhob safn erioed

Bu’n rhaid gwneud llawer ystum

Ar gorff a phawl yn chwyrn

Troi braich  fel asgell melin wynt

A dawnsio ar ei gyrn.

 

Ar hyn fe gaed ymwisgo

A holi naill a’r llall

Parth tynged y cwmpeini bach

Ond teimlem oll yn ddall.

Disgwyliem yn bryderus

Fel pawb oedd yn y lle

Pob un ai anadl yn ei ddwrn

Yn ofni y ‘Class A.

 

O’r diwedd gwaeddwyd enwau

Pob rhai yn gryf a gwan

A rhestrwyd y mwyafrif mawr

Yn nosbarth number one,

Rhyw ddyrnaid bach wrthodwyd

O’r cannoedd welsom ni

Ac ni roed ond ryw nifer bach

Yn nosbarth B a C.

 

Fel hyn caed peth llawenydd

A siwrna o fraw ynghyd

Cadd rhai ei dillad newydd caeth

A throi at waetha’r byd,

Ond cawsom ni fel cwmni

Ddod o’r cadwynau’n rhydd

Am gyfnod meddai cyfraith gwlad

I ddisgwyl am y dydd.

~~~~~~

Mi ddaethom ar draws y gerdd yma mewn tun baco ymysg nifer o lythyrau o Ffrainc a ysgrifennwyd gan filwyr o’r Rhiw yn ystod y Rhyfel mawr. ‘Doedd yr awdur ddim wedi gadael ei enw ar waelod y gerdd yn anffodus.

Diolch i Mr & Mrs J Hughes am fenthyg y ‘Tun Baco’ gwerthfawr yma, trysor yn wir.

Os oes gan unrhywun arall lythyrau neu luniau o’r Rhyfel Mawr yn ymwneud a Rhiw mi fyddem yn ddiolchgar dros ben i gael eu menthyg.

~~~~~~~~~~~~~~~

 

 

~~~~~~~~~~~

Map or Safle                Website Map

Copyright © Rhiw.com