"Cwella ym Mhorth Cadlan"

1948

Tynnodd Ellis Williams ar y rhaff ac o waelod y mor daeth cawell ir golwg. Rhwng y gwiail gwelir dwsin o gimychiaid gwyrdd au crafanagun cythrun ofer yn y cyll. Drwyr drws bychan ar ben y cawell gwthiodd Ellis Williams ei fraich, ac heb oedi, tynnodd un or creaduriaid ir golwg. Chwiliodd y creadur yr awyr i geisio gafael yn y gelyn. Ni sylweddolodd y byddai ymhell o lannau Llyn yn goch ar fwrdd rhyw westy crand cyn bo hir.

Bob diwrnod o Fawrth hyd Fedi bydd Ellis Williams a John Evans yn mynd allan o Borth Cadlan, bae creigiog bychan dan gesail craig uchel yn Llyn ymhell o olwg bob ty a thwlc. Yna cadwent Star cwch rhwyfo a pheiriant bychan ynddo.

 

 

"John Evans Penrhyn" "Ellis Williams Plas Iol, ar y chwith"

Allan o Gadlan a chysgod Maen Gwenonwy heibio Carreg Chwislen ac Ogof Llwyd o gwmpas Ynys Gwylan Fawr ac Ynys Gwylan Fach. Gwelir prennau yn nofio ar wyneb y dwr i ddangos ble maer cewyll. Y mae gan Ellis Williams a John Evans tua deugain i lawr a bob dydd edrychent i weld a aeth cimwch i mewn i fwyta cig y cwn mor osodwyd ynddynt. Cesglir y cimychiaid a gosodir hwy mewn un cawell mawr yn barod iw casglu fel y bydd galw. Yno byddent yn ddiogel oni ddawr llysywen fawr au lladd neu for mawr i chwalu eu cyrchfan pren.

Cyfrwys oedd y dyn a feddyliodd am blethu gwiail ar ffurf potel. Hawdd oedd ir cimwch gerdded i fewn drwy ei gwddf ond amhosibl oedd iddo ddianc allan. Ers amser defnyddiwyd y ddyfais hon i ddal y creadur blasus. Ond y mae gwahaniaeth rhwng cawell a chawell. Nid yw un Cernyw er enghraifft o werth i bysgotwyr Llyn oherwydd bod y twll yn rhy fawr a chimychiaid Llyn yn gallu dianc allan trwyddynt.

Yng ngardd Ellis Williams tyf y gwiail a gydar nos plethair cewyll fel y gwnai ei dadau. Fel hwythau a ar hyd yr arfordir o Borth Neigwl i Ynys Enlli i ddal polloc, cathod mor a  mecryll.

"Porth Cadlan"

Ond meddai nid ywr pysgota hanner cystal heddiw. Er hynny daeth pysgod eraill ir glannau yr ymwelwyr. Yn ystod yr haf bydd yn mynd a hwy i weld pethau sydd yn gyffredin iddo ef. Y llamhidyddion (porpoise) sydd yn neidio a syrthio o gwmpas y cwch, y morloi yn chwarae tu allan ir Ogof Lwyd, yr adar ar greigiau Ynys Gwylanod ac wrth sgwrs Ynys Enlli. Ond byr yw tymor yr ymwelwyr. Yn ol ym Mhorth Cadalan rhaid tynnur cwch dros y creigiau o afael y mor. Rhoi cawellaid o gimychiaid ar eu cefnau au cario dwy filltir i ben y graig a phen lon. Oddi yno ant yn y modur iw hanfon i farchnad Lerpwl neu drefi Canolbarth Lloegr.

*********

Diolch i Mr M Evans am yrrur hanes yma i ni a ymddangosodd yn Y Cymro yn 1948 ac am lun oi dad.

Diolch i Mr E Williams am lun oi dad Ellis, Plas Iol.

Diolch i Andrew Lewis am lun y llamhidyddion ym Mhorth Neigwl.

Os am fwy o hanes pysgotwyr Llyn ymwelwch a safle cimwch.com

Map or Safle                Website Map

Copyright Rhiw.com