Robert Williams

Gweinidog Enlli

Ganwyd Robert Williams yn fab i dafarnwr y Gegin Fawr Aberdaron, roedd y teulu yn hannu o Hendy Enlli. Pan oedd Robert tua deunaw oed fe ddechreuodd bregethu dirwest ac wrth reswm doedd hynny ddim yn plesio ei dad, a’r canlyniad oedd i Robert gael ei droi allan o’i gartref ac aeth i Enlli i fyw at y teulu yn Hendy.  Dechreuodd gadw oedfaon ar Enlli a chan nad oedd tafarn nac unrhyw adloniant ar Enlli cai wrandawiad y trigolion yno heb unrhyw ymyrraeth o gyfeiriad ei dad a buan iawn y daeth yn nodedig ac amlwg ym myd crefydd.  

"Gegin Fawr Aberdaron"

Bu dirywiad crefydd ar un cyfnod yn amser Robert Williams ar Enlli, pan nad oedd ond ef a’i briod Sian yn aelodau o’r eglwys, ond cyn hir bu i ddiwygiad groesi’r swnt a bu ddyfod ‘seintaiu’ o’r newydd i’r ynys.

Heblaw bod yn weinidog roedd Robert Williams yn wr busnes llwyddianus a chanddo long ei hun, yn ogystal byddai yn pysgota ac amaethu. Adeiladwyd ei long ym Mhorthdinllaen ac enwid hi ar ei ol y ‘Robert Williams’. Disgrifiodd Edmund Hyde Hall yr ynyswyr fel ‘ A few families who on the ground till a few acres, but who look to the sea as the chief source of their maintenance’. Roedd pob ceiniog gai ei ennill yr adeg honno yn dod o’r mor unai drwy bysgota neu ddal cyrff fel y gwelir o un o bapurau Robert Williams;-

Bardsey Island July 1824

Account of all the expenses of what I paid to carry the body that I catch out of Bardsey

 
To go to Caernarvon £1/1/0d
For catch it       5/0d
For send it cross and home back    10/0d
The clerk       2/6d
For liquor and ale      3/0d
For coffin  £1/10d
Settled July 1824 £3/2/6d

Rhwng popeth reodd Robert Williams yn wr prysur iawn ac ai y busnes o redeg llong a llawer o’i amser. Rees Griffith mab Bryn Mawr Anelog oedd capten y llong ac aeth Rees ymlaen i briodi Ann merch Robert Williams a ganwyd iddynt fab a merch. Masanacha rhwng Porthmadog, Stetin, Sbaen Newfoundland yr Eidal a’r Mor Du fyddai llong Robert, a Rees mewn llywyddiaeth ohonni. Ymhen blynyddau gwerthwyd y llong i gwmni o Roeg ac aeth Rees yn gapten ar stemar fechan o eiddo Arglwydd Newborough. Bu’n rhaid danfon yr hen long i wlad Groeg a bu’n rhaid cael Capten trwyddedig i’w hwylio yno a chafwyd un o ardal y Rhiw gyda’r cymwysterau oedd yn angenrheidiol. Aeth Robert Williams gydag ef ar y daith i Roeg a chanwyd rhigwm i’r achlysur :-

Y Prygor oedd o Enlli

A’r capten oedd o Rhiw,

A dau o Aberdaron

A dyna oedd y criw.

 

Ar Ebrill 4 1875 bu farw y Parch Robert Williams Hendy yn 81 mlwydd oed, wedi bod yn pregethu gyda’r Methodistiaid Calfinaidd ers dros ddeugain mlynedd. Cyfansoddwyd marwnad er coffawdwriaeth ac am ei ddylanwad ar drigolion Enlli.

 

Yn ynys Enlli treuliodd

Yr olaf ran o’i oes

Dan achos Crist bu’n golofn

Er cwrdd a llawer croes.

Diwygiad dorrodd allan

Rai prydiau drwy ei lef

A llawer perl a ddygodd

I goron Brenin Nef.

 

Daethpwyd o hyd i ddarn o bapur mewn hollt yng nghof golofn Arglwydd Newborough a’r canlynol wedi ei ysgrifennu arno :- Yma y gorwedd Lord Newborough, cyn berchennog yr ynys hon, ac yma hefyd y gorwedd y Parch Robert Williams a fu yn weinidog ar yr ynys hon am chwe mlynedd a dau a deugain. “ Ia swir yr hen Lord a’r hen Weinidog, rhyfedd fel mae angau yn gallu gwastadau pethau mor ddi lol” a’r bennill yma wedi ysgrifennu arno.

 

Y balch ar ei orsedd

A’r tlawd ar ei sedd.

Yr un yw cobennydd

Y ddau yn y bedd.

 

Er mae yn anodd credu rhywsut fod Robert Williams yn dlawd, ond dyna feddyliau rhyw hen ynyswr ar y pryd.

 

Map or Safle                Website Map

Copyright © Rhiw.com