Margiad Williams

Tir Glyn

Beth amser yn ol fe roeson atgofion morwyn o Fodwrdda ar y wefan, ar y pryd doedd gynnon ni ddim syniad pwy oedd y forwyn arwahan mai Mrs M Williams o Rydlios oedd hi ac er holi rhai o wybodusion a hynafgwyr yr ardal, dirgelwch oedd cymeriad Mrs M Williams. Ond bellach fe wyddom mai Margiad Tir Glyn oedd hi. Ganwyd Margiad yn Nhai’r Efail, Pencaerau  ar Hydref yr ail 1880 ac oddyno pan yn dair ar ddeg oed aeth i weithio i Fodwrdda at deulu Jeremiah Griffith, yn ddeunaw oed fe’i dyrchafwyd i swydd ‘house keeper’. Priododd a Griffith Williams, gwas fferm ac ymgartrefu yng Nglan yr Afon, Rhydlios. Cafodd Griffith a Margiad bump o blant ond yn drist iawn bu farw pedwar o’r plant yn ifanc iawn, a phan oedd yn 23ain bu farw eu merch Alice hefyd. Bu i Margiad fyw i fod yn gant oed, mi oroesodd ei gwr Griffith o ugain mlynedd. Pan ddathlodd Margiad ei chant oed fe fu Glyn Russell Owen yn ei chyfweld ac yn ei holi am ei hirhoedledd.:-

‘Ei chyfrinach hi oedd yfed digonedd o laeth enwyn a bwyta digon o gig moch. “Ar wahan i hynny, mae’n rhaid i mi gyfaddef na wnaeth gweithio’n galed ddrwg i neb erioed”, meddai Mrs Williams wrthyf bryd hynny. “Ia mae’r hen fyd ‘ma wedi mynd yn ddigon rhyfedd drwyddo draw, er na welais i lawer ohonno; waeth i mi gyfaddef hynny na pheidio. Ond mae petha’ wedi newid yn arw erbyn heddiw, a ‘dwn i ddim ydy’r cwbwl er gwell ‘chwaith.”

Gweini yn Bodwrdda

Roedd i Mrs Williams nifer o nodweddion amlwg ac un ohonynt oedd na allai air o Saesneg, heblaw am Weddi’r Arglwydd. Fuasai waeth i chi Ffrangeg, neu Tsieinieg o ran hynny, cyn belled ag yr oedd Mrs Margaret Williams yn y cwestiwn. Ni theithiodd erioed ymhellach na Chaernarfon; ni fu erioed mewn ysbyty ac i goroni’r cwbwl, dim ond yn ystod ychydig flynyddoedd olaf ei hoes y bu mewn cysylltiad a meddyg! Roedd ei golwg yn dda iawn hyd y diwedd hefyd, ac ni fu raid iddi erioed wisgo sbectol.

Brodor o Bencaerau oedd Mrs Williams ac fel y rhan fwyaf o blant ei chyfnod, gadawodd ysgol yn dair ar ddeg oed i fynd i weithio ar ffermydd lleol. Yn ddeunaw oed, dyrchafwyd hi’n ‘housekeeper’ Bodwrdda – eitha anrhydedd bryd hynny. Ond digon bychan oedd y cyflog. ‘Fedrai Mrs Williams yn ei byw gofio’n iawn faint a gawsai, ond yn sicr nid oedd ond ychydig bunnoedd y tymor. “Rhyw oes felly oedd hi ond trwy’r cwbwl ‘roedd pawb yn eitha’ hapus, neu yn trio bod beth bynnag,”meddai.

Tir Glyn

Priododd Mrs Williams pan yn lled ifanc gyda Griffith Williams. Gwas ffarm, a fu farw ugain mlynedd o’i blaen. Cafodd bump o blant, ond bu farw pedwar ohonynt pan yn gymharol ifanc. I goroni’r cwbwl, bu farw ei merch, Alice, pan yn 23 oed.

Un rheol ym mywyd Mrs Williams, oedd dweud ei phader, Nid oedd yn credu iddi erioed fethu ei dweud, ar unrhyw noson o’i bywyd. Wrth imi ymadael erfyniodd yn daer ar i mi alw eto cyn gynted ag y gallwn. “Hwyrach y byddaf wedi cael cyfle i gorddi erbyn hynny ac y bydd gennym dipyn o laeth enwyn i chi,” meddai.

Margiad a'r ddydd ei phenblwydd yn gant oed

Un peth oedd yn sicr: ‘roedd ganddi ffydd yn y llaeth enwyn hyd y diwedd. Ac nid Mrs Margaret Williams, Tir Glyn, Aberdaron, yw’r unig un i gredu’n ddiffuant yn rhinweddau’r ddiod yma’.

Atgofion Morwyn Bodwrdda

Map or Safle                Website Map

Copyright © Rhiw.com