Eglwys St Aelrhw

Eglwys St Aelrhiw o Eglwysi a Plwyfi Lleyn 1910.

Adeiladwyd  Eglwys gadarn Rhiw, gyflwynedig i St Aelrhiw, ar sail yr hen eglwys yn y flwyddyn 1860. a chasglu oddiwrth nodiad a geir mewn hen lyfr sydd ym meddiant un or plwyfolion, yr hwn nodiad sydd fel y canlyn.

Testun yr Esgob ar yr achlysur o ail agoriad Eglwys Rhiw ar y 19eg o Fawrth 1861 am 11 y boreu, oedd Zec. 1V. 7. Gwasanaethai y Parch Williams, Tydweiliog, am 4 or gloch y prynhawn.

Mae yr adeilad ar lun croes, fel y gwelir yn y darlun, a chynnwys eisteddleoedd ar gyfer 150. Y mae y ddau Transept, y rhai sydd yn llawer hwy nar Nave, yn cyfeirio y naill ir gogledd ddwyrain ar llall ir de orllewin. Y mae drws yr Eglwys ar yr ochr ogledd ddwyreiniol ir Nave. Oddifewn ir Nave yn y cwr de ddwyreiniol, y maer allor (Bwrdd Cymun). Ac maer Pwlpud ar Ddarllenfa un ymhob ochr, o fewn pedair troedfedd ir allor. Y maer fedyddfaen yn y cwr gogledd orllewinol iddi. Yn y cwr gogledd ddwyreiniol ir Transept mae y festri. Yno cedwir hen gist dderw gadarn a gynnal y Coflyfrau ar llestri cymun cwpan a chaead arni., paten (plated), a water pillar vase.

                  

~~~~~~~~~~~~~

 

            

 

 

 

 

 

 

 

Mawrth 2009

~~~~~~~~~~~~~

Y warden eglwysig yn y flwyddyn 1672 ydoedd Frederick Wynne, Ysw, un o hynafiaid Arglwydd Newborough. Anrhegodd yr eglwys a chwpan arian (chalice) ar yr hwn y mae yn gerfiedig y geiriau canlynol :- Rhiw. This was provided by Frederick Wynne, Warden, A.D. 1672. Yr oedd hyn ddwy flynedd cyn marwolaeth ei briod, pumed ferch ac etifeddes Thomas ap Richard, Gent, Bodwyddog. Nid yw y cofnodion hynaf ar y Coflyfrau ymhellach yn ol nar flwyddyn 1779.

Ficeriaid.

Y mae dau Offeiriad y Plwyf wedi eu claddu yn y fynwent, - y Parchn. Jacob Davies 1778, ac E Rees 1811. Merch ir diweddaf oedd priod Mr Owen Hughes, Trygarn, ac a fu farw 1821. Y Rheithor diweddaf oedd y cerddor enwog Eos Llechyd.

Llechres o Ficeriaid y Plwyf oddiar 1661 :-

Owen Owen, 1661.

Hugh Jenkins, 1671.

Lewis Price, 1692.

Robert Wynn, 1705.

William Evans 1712.

Edward Edwards, 1714.

Maurice Roberts, 1730.

Richard Thomas, 1736.

Jacob Davies, 1772 1778.

Evan Rees, 1779 1811.

William Ellis, 1811 1830.

John Hughes, 1830 1836.

Henry Richards, 1836 1837.

Griffith roberts, 1837 1868.

Thomas Hardy Richards, 1868 1888.

Owen Davies (Eos Llechyd) 1888 1895.

David Sinnett Jones, 1895 1919.

Maen Cof.

Oddifewn yr Eglwys, yn y Nave ogleddol, mae maen cof, gydag arf bais ar geiriau canlynol wedi eu torri arno :-

Here lieth the Body of Lowry The Fifith Davghter And Heiress of Thomas Ap Richard of Bodwythog Gent; and the Wife of Frederick Wynne; She Died The 8th Avgvst Anno Diu, 1674 and Also Ye Body of Ye Said Frederick Wynne The Sonne of John Wynne of Bodvean Died .........

Y Plwyf.

Y mae y Plwyf yn ddwy filltir a hanner o hyd ac yn filltir a hanner o led yn y man lletaf. Gorchuddir ei ganol gan fynydd yn rhedeg or gogledd ddwyrain ir de orllewin. Ar ran ddeheuol y mynydd y mae dau o weithfeydd manganese y British ar North Wales yn rhoi gwaith i ddau gant o bobl. Y mae miloedd o dunnelli wedi eu hatgludo er 1901.

Y mae arwynebedd y Plwyf yn 1,300 o aceri. Ar lethr deheuol y mynydd yn agos i draeth Porth Neigwl, y mae Cromlech fawr, 15 troedfedd wrth 8 troedfedd; hefyd hen felin ddwr yn awr yn adfail.

~~~~~~~~~~~~~~~~

Plan from the publication, An Inventory of the Ancient Monuments in Caernarvonshire, Vol III: West, Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments in Wales and Monmouthshire, 1964

www.coflein.com

 

~~~~~~~~~~~

Map or Safle                Website Map

Copyright Rhiw.com