Beth Oedd y Mater

yn 

Aberdaron?

~~~~~~~~~~

 I’r Gwyddil cynil a’u cer – a’u dillad

Dehellwch yr amser

Anrheg gwartheg yn eu gwer,

A mwttwn oedd y mater.

                         Gruffydd Bodwrdda.

~~~~~~~~~~~

Yn Nhachwedd 1643 gwnaeth y Brenin Siarl 1 trwy ddichell heddwch a’r Gwrthryfelwyr yn Iwerddon; yna dygodd oddiyno bedair mil o fulwyr y rhai a elwid yn ‘English Irish’ ac weithiau ‘Irish’ i ymosod ar wyr y Senedd yn Ngogledd Cymru. Tachwedd 18, glanioddddd 2,500 ohonynt ym Mostyn Sir Fflint a mintai arall ym Mon. Yr oedd y rhai hyn oll mewn cyflwr gresynus iawn heb dderbyn eu cyflog yn Iwerddon, yn newynog a noethion; a’r awdurdodau yn ofni ar gyfrif hynny, y buasent yn cymeryd eu hudo drosodd at wyr y Senedd. I ragflaenu’r trychineb hwnw, anfonwyd bryslythyrau at y ‘Comissioners’ a phleidwyr y brenin ym mhob sir yn Ngogledd Cymru yn erchi iddynt gyflenwi’r a bwyd a dillad ac arian. Dyna oedd y mater yn Aberdaron o’r hwn mae’r englyn uchod yn ddisgrifiad.

~~~~~~~~~~

Englyn i Gwch Ynys Enlli.

Caseg oer waneg wyr heini – i ddwr

O Ddaron i Enlli

Gwaelgwch yn llamu gweilgi

A phren yw hol ei ffrwyn hi.

                                             Richard Hughes Cefn Llanfair.

~~~~~~~~~~~~

Daw’r Englynion yma allan o’r llyfr ‘Cynfeirdd Lleyn 1500 – 1800’

Map or Safle                Website Map