Hanes prudd llosgi chwech o bobl yn eu gwelyau.

At Olygydd yr’Herald Gymreag’ Syr, Yr ydwyf yn anfon copi i chwi y tro ymao o Hen Gerdd Plas Neigwl. Bum am dros ddwy flynedd yn holi am dani ymhell ac agos, ond o’r diwedd clywais fod hen wreigan yn Llannor wedi ei dysgu wrth glywed Shani Abergafran yn ei chanu. Byddai Shani yn dod i werthu rhyw fan bethau hyd y wlad, ac yn y boreu byddai wrth lanhau y llety ymhell cyn i deulu’t ty godi, yn canu’r hen gerdd. Ac yr wyf yn anfon copi o honi i’r ‘Herald’. Efallai fod ynddi wallau. Bum yn ei darllen i amryw, ac yr oeddynt yn dywedyd ei bod yn bur gywir yn ol fel roeddent hwy wedi clywed ei chanu. Os caf ganiatad Gwilym Rhos, cewch ei gerdd yntau ar yr un testun ( gresyn fuasai iddi fyned ar goll y tro nesaf)

                                 Ydwyf, etc

                                     OWEN GRIFFITHS, Penygraig.

  Cerdd Neigwl Plas

Plas Neigwl, trwm yw meddwl

        Yn fanwl fel y bu,

Y gwellt ennynodd yno rywfodd

         Nes llosgodd yr holl dy

Ar gefn nos dan go

   Caed rhybudd i roi ffo,

‘Roedd pawb o’r teulu yno’n cysgu

     Gan drengu ar fyr dro.

Digwyddodd fod dau’n effro

   Er mwyn ymgomio’n gu,

Yn caru’n unfryd fel dau awylyd

    Yn hyfryd yn y ty.

Mewn llofft yr oedd y rhain

     Yn bur gysurus sain,

Fel niwl o’u deutu gan eu dychryn

      Dechreua’u mygu’n fain.

Hynodol ac ofnadwy

Daeth atynt fwy fwy fwg,

Nas goleu’r grisiau; hwy ni chredant

   Fod yno droad drwg

Dyn syllodd dros y grisiau,

   Fe welai dyrau o dan,

Pob peth o’r ochrau yn myn’d yn wreichion

     Yn fawrion ac yn fan.

Fe roddodd waedd ddychrynllyd

   I’w deffro i benyd bwys,

Bu’r wraig a’r plentyn munudun

   Mewn cerwyn dychryn dwys.

Trwy’r ffenestr aeth. Ger bron

      Fe blygai’r haiarn ffon

Gan daflu’r baban drwy hono allan

       Yn iach o’r oddaeth hon.

    Ei gariad wastad wen

Drwy’r ffenestr rhoes ei phen,

Ond ffaelodd ganddi ddyfod trwyddi;

      Am dani gwasgai’n den.

Gafaelodd yn ei breichiau

    Nes tynu un o’i lle,

Yn nghanol penyd y fflam danllyd

    Ond methu wnaeth efe.

Hi dost griai am gael helpu,

Mae’n marw – ffaelu wnaeth,

O! Dyma ffarwel trwm i’w harddel,

   Ei gadael yno gaeth.

Wrth weld y truan a’i phen allan

      A’i thraed ar dorlan dan,

Ei pheisiau’n fflamio a’i chnawd yn ffrio,

         Hir gofio fydd y gan.

       Cyfansoddwyd gan Mari Siarl, mam Ieuan Lleyn.

Diolch yn fawr iawn i Mr Wil Williams.

Map or Safle                Website Map