Galar-Gan,

Yn Cynwys

HANES ALAETHUS

O f’awenydd, can gwynfanus,

A thosturus aethus dôn;

Mae tristlawn newydd wedi dyfod,

Oh ! gresyndod ! garw son !

Bro Llanfaelrhys, a’i thrigolion,

Hwy sy’ dystion o’r sad waith,

Yn Mhorth Ysgo, a wnaeth cryfdwr

Gwynt a chynwr’ llifddwr llaith.

Ar yr unfed nos ar bymtheg

O fis Rhagfyr y by’r braw,

Yn y flwyddyn un mil, wyth gant,

(Digon wiriant) deg a naw;

Cododd tymestl, tywydd milain,

Gwynt oer sain o Ddwyrain Dde,

Y môr eigion yn ymrwyso;--

Na b’o’r fath gyffro fyth ag ê.

Y Brig Bistol o Gaerlleon,

A nofiai’n dirion fwyn y dwfr,

Captain Williams, ddyn medrusaidd

Gwar a llariadd, nid gŵr llwfr,

A phump o Lanciau arferedig,

Iach a diddig uwch y dôn,

Oedd er eu mordaith rhwng Pen Dewi

Ag Ynys Enlli y nos hon.

Y tywyllwch a’u mautellai,

Niwl a’u cuddiai, anial cas,

Fel na welent ddim ond creiswyr.

Ferw brigwyn crychfôr bras,

Weithiau i fynu yn dyrechafu,--

Angau,n gwgu –ing i gant,

Weithiau’n isel (aeth a loesion)

Rhwng dwy don yn eigion nant.

Ei llwyth oedd haiarn, crynion folltau,

Goreu darnau o Gaerdydd,

I’w dadlwytho yn nhre L’erpwl;

Oes i feddwl—sy’—a fydd,

Mai dyna’r achos i Gylchnodwydd,

Eu harweinydd dydd y daith,

Dueddu i’r dwyreiniol ddryghin,

Yn lle at hin Gorllewin llaith.

Os oedd ymchwydd y môr-gwysi

Yn eu sobri hwy nos Iau;

Oh fore Gwener ! Oh fawr gyni,

Pan ydoedd hi yn min dyddhau,

Y llong wrth ystlys Maen Gwenonwy

Yn brysiodwy’r rhyferthwy fawr;

Dim ond cerig geirwon anferth,

Blin eu nerth, o’u blaen yn awr.

Pwy ddychymyg eu dychryndod,

Gan fawr hylldod gwyn fôr hallt,

O fewn ychydig o wrydau

I fawrion greigiau godrau gallt;

Angor cadarn a ollyngent,

Hwnw fwrient yn y fan,

Dal a wnaeth, er bod y weilgi

Yn nerthol lenwi wrth y lan.

Bu am enyd yno’n morio,

Fel yn dawnsio ar flaen y dôn;

Ei duwiol lywydd, a’i wr truain,

Yno eu hunain o fewn hon;

Nid oedd fodd i neb fyn’d attynt,

Gan uchelwynt, cyrchwynt caeth;

Hwythau’n ofni’r llong chwilfriwio

Ar greigiau’r fro cyn treio’r traeth.

Gan wlaw a niwl y tir pan welent,

Nid adwaenent—ofnent ef,

Rhag mai ardal anghyfanedd,

(Pwll dirinwedd) pell o dref,

Meddyliasant, os diangent

Hwy drwy lwyddiant, hyd i’r lân,

Mae ‘sbeilio, lladd, neu waeth na hyny

Newyny—rhynu—fyddai’u rhan.

Yn y Llong ped arosasent,

Hwy fuasent etto’n fyw;

Ond nid oedd hyny yn ol trefniad

Rhagordeiniad gywir Duw;

Mesurwyd amser, awr, ac enyd,

Penodwyd hyd y bywyd byr;

Pan ddel i ben, ‘does fodd i’w estyn,

Angau-terfyn-ing a’i tyr.

A phob peth feddo gwr dan dromloes,

Am ei einioes rhwydd ymâd,

Llongau cedyrn, aur neu arian,

Dillad glan, neu lydan wlad;

Felly hwythau a adawsant

Hyny feddant yn y fan,

Iselu’r Bâd, pob un iddo,

I ymlywio am y lan.

Daccw’r Cwch ar fôr tymhestlog,

Ewynog, tonnog, bryniog, bras;

Weithiau ar y dôn yn amlwg,

Weithiau o’r golwg rhuthrai’n gas—

Ofn a gobaith cyd blethedig

Yn weledig ar y lan,

Gwynt ac angau yn cyd chwareu,

Hyrddio’u goreu i foddi’r gwan.

Egniol ddynion rwyfai’n gyson,

A’r Bâd o dôn i dôn y daeth,

Nes oedd ar y moryn olaf—

Y man trymaf y’ min traeth;

Yn min y lan y môr a’u suddodd,

Dadymchwelodd, boddodd bump,

Er bod angau i rai’n elw,

Trwm yw marw—garw gwymp.

Mae’r Llywydd grasol, a’i Fab heini,

Wedi boddi, ddifri ddau;

Robert Humphreys o Gaernarfon,

Cu a ffyddlon eu coffhau;

Lewis Jones, o dref Abermaw

William Benjamin, o Gaer;

Newydd trwm i briod dinam,

I dad a mam, a brawd a chwaer.

Daeth Robert Owen o Gaergybi,

O fawr li’ yn fyw i’r lan

Ca’dd ei daflu—Duw’n gorchymyn,

Gan ryw foryn, gorphyn gwan;

Gobeithio gwna y cyfryw rybudd

Ef yn ufudd i fyw’n was

I Grist; caiff weld’ i dragwyddoldeb

Ragoroldeb cywir ras.

Gofid eglur, ddychryn tostur,

A byw prysur i bob bron,

A oedd yn gwel’d y rhai trangeedig

Ar uchelfrig dig y dôn,

Neu o’r golwg, Oh ! awr galed !

Heb obaith cêd ymwared mwy;

Y môr, yn erbyn creigiau cedyrn,

Yn dryllio’n chwyrn eu hesgyrn hwy.

Fel hyn Williams a fu farw,

Ei gorph salw—welw wawr,

A gaed y’mhen ychydig, wedi

Boddi yn y morlli mawr,

Medd pawb a’i dwaenai yn ei fywyd,

Mae ei ysbrrd diwyd ef

Wedi ‘ hedeg, drwy’r cymylau,

O’r tonnau i’r lan olau nef.

Pan oedd Williams fwyaf prysur

Gyda natur, cnawd, a’u nerth,

Yn morio ar y cefnfôr llydan

Tu a glan gwlad Satan serth,

Llais a alwodd—yntau glywodd,

Duw eglurodd ei deg lef;

Awel gras, a Christ yn Llywydd,

Droes ei nodwydd tu a’r nef.

Pan ei gwnaed yn adnabyddus

O’i druenus gyffwr drwg,

Daeth i weled ei beryglon—

Tonnau mawrion, tân a mwg;

Ei enaid lanwyd a thosturiol

Eiddigedd duwiol—gweddi daer,

Dros y morwyr annheimladwy,

O fin Gwy i afon Gaer.

Gwelai’u bod hwy yn mordwyo,

Ac yn brysio, heb un braw,

Tu a gwlad sy’n llawn tywyllwch,

Poen a d’ryswch y pen draw;

Anghrediniaeth gyda’r hwyliau,

Anystyriaeth wrth y llyw;

Bron a dryllio ar greigydd diffaith,

Mewn nos faith, heb obaith byw.

Fe gynhyrfwyd—Duw trugarog,

Galluog, yn ei anog ef,

Rhoes iddo nerth ac ysbryd bywiog,

A chalonog uchel lef;

Tân enynwyd yn ei enaid,

Fflam fendigaid, gannaid, goeth,

Nes bod y Llong, neu’r man y trigai,

I’r rhai bechai yn rhy boeth.

Fe droes allan i bregethu,

Efengylu yn mhob man

Y cai gyfle, fel ei Arglwydd—

Yn y Llong, neu ar y lan;

Gwnai ei bulpud wrth yr hwylbren,

Areithiai’n llawen wrth y llyw,

Ar y traeth hyfforddiai’n ddifyr

Ei gyd frodyr—forwyr fyw.

Ef ei hun, o Longwyr Cymru,

Fu’n pregethu—pura gwaith;

Os na llithrig oed ei ddoniau,

Pur ei eiriau, pêr ei iaith;

Annhraethadwy ei daerineb,

A’i ffyddlondeb hoffaidd, lwys,

A llafurus ei holl fwriad,

Llawn o gariad—teimlad dwys.

D’wedai’n eglur fod peryglon

O flaen dynion aflan daith,

A bod Iesu yn Waredwr

I’r Llongwr ar y llifddw’r llaith;

Mai y’mhorthladd Edifeirwch

Ceir hoff heddwch—cywir ffydd,

Angor Gobaith yn ddiogel,

Hynaws dawel, nos a dydd.

Mwya’ parod y’mhob perwyl,

Oedd y nghorchwyl anwyl Iôr;

Ei gynghorion a fu’n elw

I rai meirw ar y môr,

Molir byth yn Ardal Gwynfyd,

Tir y Bywyd—hwnt i’r bedd,

Am yrru Williams i wa’dd morwyr,

Feirw Longwyr, i’r fawr wledd.

Mae Aberoedd Cymru’n ochain,

Sain wylofain sy’n y wlad,

Tristion Llundain, L’erpwl, Bistol,

Caer, ar ol eu duwiol dad;

Y’mhob porthladd ac angorfa,

Cyniweirafa y cawn fod

Galar; lle bu’r Arglwydd trwyddo,

Unrhyw dro’n egluro’i glod.

I’w anwyl Briod y mae trymder,

Briw a blinder, braw i’w blant;

Am dano, mewn daearol dristwch,

Mwy na soniwch—mae ê’n Sant,

Os dilynwch hyd eich heinioes

Ffordd y Groes, mewn gwir ffydd gref,

Cewch (fel yntau) yn dragywydd

Enw newydd yn y nef.

Rhoed ei gorph, a chorph ei blentyn,

(I’r fath ddyn y perthyn parch)

cyn eu symmud o Lanfaelrhys,

Mewn dau drefnus, weddus arch.

Yn Dyneio wrth Bwllheli,

Y maent yn llechu yn y llawr;

Yno byddant nes dêl galwad

Codiad i’r ymweliad mawr.

Chwi Athrawon y wir Eglwys,

Yn ddiorphwys, gymmwys Gôr,

Gyrwch Iachawdwriaeth dirion

I rai meirwon ar y môr;

Taer weddïwch fod i’r Llongwyr,

Anghredinwyr ar y dôn,

Dd’od i gaffael adnabyddiaeth

O’r Iachawdwriaeth helaeth hon.

Boed i Arglwydd Dduw y Lluoedd

Ar y dyfroedd yrru dawn,

Gwir oleuni—ysbryd gweddi,

A fo’n llenwi’r Llongau’n llawn,

Cariad Williams. a’i ffyddlondeb,

A doethineb rhad waith Iôr,

I bob Llywydd a fo’n Gyfraith

Dros wyneb llaith a maith y môr.