Llwynogod y Rhiw. (can)

Gofynaf rai cwestynau ymhlith cynghorion da,

Eglurwch sut iw hateb a gwnewch yr hyn sydd dda,

Rhag i chwi yn eich rhyfyg gymeryd gormod raff,

Ac i rhyw ddynion critic gael arnoch chwi rhyw graff.

 

Pwy ddygodd y cimychiaid o gawell Sion Lon Las?

Maen debig mair un teulu a aeth ar ddwy wydd fras,

Ac hefyd bysgod lawer o gewyll Griff Ty Rhyd

Ni thrystiwn i ddim iddynt nad ant a baich o yd.

 

Fe gafodd yr hen greisiwr ar ol dod adre or daith

Do, grysbais newydd tewglyd yn broffit ar ei waith,

Ar ol bod tua Chricieth yn gwerthur baich yn siwr,

O lafur hen greduriaid fun ymladd uwchben dwr.

 

Pwy ddygodd hwyaid brithion o gwt Meillionydd Bach,

Maen wir pe caent hwy gyfle yr ant ag yd or sach,

A dwy o wyddau tewion wel dyma hrlfa iawn,

A chwip a chalen hogi a chloben o raff rawn.

 

Mae cwyn i William Owen ar ol y rhain yn siwr,

Fe fyddain llawer ffitiach eu hanfon dros y dwr,

Pe cawn fy ewyllys arnynt eu gyrrun wir a wnawn

I gwmnir hen John Rholyn i wisgor crys yn rhawn.

 

Pwy ddygodd "Hand Spike" lysti o adwyr Fryndol gau,

Roedd hon, os iawn rwyn cofio yn werth o swllt i ddau,

A gwydddau Meistres Ellis gael iddynt giniaw bras,

I ganlyn y baich tatw o feudy Sion Lon Las.

 

Pwy ddygodd pump o ddefaid hyll ladrad or Hendy,

A gwyddau Penarfynydd gael defnydd gwely plu,

A defaid or Plas Newydd gael iddynt wlan a chig

Os meiddiwch enwch imi pwy oedd y dyn ai dug?

 

Pwy ddygodd halen Isaac or sgubor medda fo,

Mae gennym rhyw amheuaeth nad yw yn bell or fro,

A llwdwn Richard William oedd werth deg swllt mi wn,

A gwyddau Meistr Bennat os meiddiwch enwch hwn.

 

Pwy ddygodd yrr o ddefaid i William Tyn y Graig,

A dodir lladrad hwnnw yn gelwydd ar y wraig,

Maen debig fod y defaid yn iach, a byw, abod

Yn eithaf Uwch y Mynydd chwi ellwch weld eu nod.

 

Gofynnaf eto gwestiwn atebwch ef yn iawn,

Pwy ddygodd o Meillionydd gawellaid mawr o rawn,

A rhaffau a fforch deilo a rhawiau gorau o Gaer,

A phwy fu nos Nadolig yn ffyrnig wrth y saer?

 

Ond peidiwch byth a chwyno er iddo fo gael briw,

Rhyw ddigwydd syrthio ddarfu ymhlith lladron Bwlch y Rhiw,

Maen wir ei bod yn rhyfyg nenwedig nos ers cwrs

I undyn droi oi fwthyn os bydd rhyw chwech mewn pwrs.

 

Pwy robiodd Ellis Evan ar ben Porth Neigwl draw

A dwyn ei botel whisky ai faeddu yn y baw?

Pwy fyddain hel ei defaid ir Parciau yn y nos?

Pwy saethodd yr hen Feirion nes cadd ef anferth loes.

 

Nos wener cyn Glangauaf yr aeth hin ddrwg ei threfn

Pan ddaliwyd dau hen lwynog a gwyddau draws eu cefn,

Yn rhedeg tuag adref yn gyflym ar ei taith,

Nes daeth rhyw helsmon heibio i roi terfyn ar eu gwaith.

 

Pan ffendiodd un hen Slamgi ei fod yn colli tir

Bu gorfu taflur gwyddau a cheisio cadwn glir,

A throi ir goriwared a rhedeg at i lawr,

Ond ffaelu wnaeth a chyrraedd hyd at y gwastad mawr.

 

O cedwch oll eich tatw rhag iddynt fynd i bant,

Yd, efo cig y gwyddau i lenwi boliaur plant.

A chofiwch gloir Sguboriau rhag ofn fod eisiau brag

A bod y Cellar eto yn dechrau mynd yn wag.

 

Mae rhai maen eithaf eglur yn hyddysg ar y gwaith,

Cyn hyn hwy gawsant lwyddiant rhyfeddol ar eu taith,

I fynd au ffreitiau adref oddeutu Bwlch y Rhiw

Ac felly rwyf yn clywed mai yno maent yn byw.

 

Pa Gapten gynt yn Lerpwl dderbyniodd ugain punt,

Gan William Penbryn Llannor wrth fyned ar ei hynt,

Ac addaw rhoddi rheini i gyd iw fam, ai dad

Heb wybod y gyfrinach i undyn yn y wlad.

 

Ond glynnu wnaeth yr arian yn nwylaw gwr o Rhiw,

Roedd yno dyst yn clywed mae hwnnw eton fyw,

Rhoes bedair punt i hwnnw am gelu arnor gwir

Roedd wedyn un ar bymtheg ir Capten hwn yn glir.

 

Aeth William Penbryn Llannor ar tyst ir America,

Fe droes y capten eilwaith yn ddwbl mwy o gna,

At tad y tyst anfonodd am swm y pedair punt,

Ich mab y rhois eu benthyg yn Lerpwl, coelwich gynt.

 

Hwy dalsent ei ofyniad yn gyflawn iddo, clyw

Heb wybod y pryd hwnnw fod James eu mab yn fyw,

Ar ol ir mab ddod adref y cafwyd gwybod hyn.

Dtwedodd James y cyfan am arian Pen y Bryn.

 

Yn adeg Robert Arthur pwy aeth o Dyn y Graig

Rhyw wynwyn-gyflawn daliad roedd hyn yn dro cynhaig,

A wynwyn Catherine Harbed ar derfyn rhai or brid

Rhai wedyn o Ben Nebo un ladrad, ac un llid.

 

O weithdy Margret Isaac pwy aeth a lledr Sion,

Mae eto rai yn cofio er lleied ydywr son;

A gwneuthr hwnnwn sgifiau yn brysur iawn medd- Crydd

Y nos yn cyflym weithio a chysgun nghorph y dydd.

 

Ond gwyliwch byth au henwi na son run hanner gair

Rhag ofn fod rhai o honynt yn bartnars am y gwair,

A aed o ardd Meillionydd am danynt hanes gawn

Amcanant yrru Evan i wisgo crysun rhawn.

 

Pwy aeth o Neigwl Uchaf a haearn gloyw gynt,

O "Pocket Book y pothmon pwy aeth a phapur punt

Ac hefyd bicin godro or Gwyndy yn ei wagnc

A phiso i bot llaeth cadw trefollwyn pan yn llangc.

 

Pwy gariodd aml i gimwch ac amryw geiliog hen

Nes cawsent lawn addewid am Fwlch y Garreg Wen,

A hyn drwy dwyll a chelwydd does neb a wyr ei faint

Cael peidio bod yn debig ir cyfryw sydd yn fraint.

 

Mi waeth i mi roir gorau yn fuan ac yn faith

Ni ddof i ben i enwi pob cramen a phob craith,

Maewn gair y maent yn euog o ddrygau mwy na mwy

Ac nid oes angen arnaf na fyddair gan yn fwy.

 

Ni ddown i ben iw henwi pe bawn i wrthi fis

Pwy sbleiliodd yr holl erddi yn foron, ffa a phys,

Yn hawdd chwi ellwch gasglu a gwybod pwy au dwg

O Rhiw i Uwch y Mynydd dan nawdd yr "Ysbryd Drwg"

~~~~~~~~

Fel ybernir casglwyd y Gan hon gan y diweddar "Dafydd yr Ysgol" neu fel y byddai rhai yn ei alw "Dafydd un law". Geilw ei hun yn y gerdd Y Gog ai cant.

Cenir y gerdd ar y mesur"Banks of Ireland".

Argraffwyd y gan hon gan R Jones Caer Cyffin.

Diolch yn fawr i Mr E Morris am y gan yma

Map or Safle                Website Map

Copyright Rhiw.com