Galarnad,

Ar yr Achlysur o

Farwolaeth Chwech o Ddynion,

Y rhai a Foddasant

Yn Agos i Ynys Enlli,

Ar y Dydd olaf o Dachwedd 1822.

~~~~~~~~~~~

Cwch Enlli

Clywais waedd dros ddyfnfor heli,

Trist-lawn gri o Enlli oedd ;

Gwaedd uwch rhuad gwynt ysgeler

A mawr flinder môr a’i floedd ;

Gwaedd y gweddwon a’r ymddifaid,

Torf o weiniaid—darfu oes

Gwyr a thadau, yn y tonau—

Llynnau—creigiau—llanw croes.

 

Y dydd olaf o fis Tachwedd,

Oer ei wedd gan arw wynt,

Un mil wyth gant a dwy ar hugain,

Y bu sain wrth’nebus hynt ;

Aeth Cwch esgud dan ei hwyliau,

Cedyrn daelau, gorau gwaith,

O Borth Meudwy tu ag Enlli,

Hyd y lli’ rhuadwy llaith.

 

Yr oedd ugain o bersonau,

A meddianau gorau gwaith,

Yn y Cwch pan troisant allan

Gyda’r lan, lle syfrdan serth

Penyceil iddynt fu gysgodol,

Orllewinol noddol nawdd ;

Dehenol safn y Swnt cyrhaeddent,

Heibio hwylient—ni bu hawdd.

 

Wele golau Haul a giliai,

Lleuad godai, llwyd ei gwawr ;

Gwynt o duedd y Gorllewin,

Gofin ddryghin, erwin awr ;

Y môr megys pair berwedig,

Tra chwyddedig—trechai ddawn

Y mor-ddynion. Pwy amgyffred

Hyd a lled eu lludded llawn ?

 

Môr trochionllyd a therfysglyd,

Cyhwfanllyd accw fu ;

Tonnau cedyrn, dyrchafedig,

Ffyrnig, ddymchweledig lu,

Uwch ei ruad na tharanau,

Neu sŵn gynnau maes y gwaed,--

Y fath dymestl cyth at Enlli,

Ynys heini, na neshaed.

 

 Daccw’r Cwch bron iawn yn noddfa,

Diogelfa, cuddfa’r Cafn ;

Daccw angau yn agoryd

Ei gas, enbyd, wancus safn ;

Ef ar dir a môr sy Gadben

Hen—i ben y myn ei bwnc ;

Iddo ef mae pawb yn gydradd,

Baidd eu lladd—y bedd a’u llwnc.

 

Hyd rhaff angor prin oedd rhyngddo

Fo a lanio yn ei le,

Pan mewn cymysg derfysg dirfawr

T’rawodd lawr ar graig fawr gre’ ;

Ei ochr ddrylliwyd gan y dyrnod,

Erchyll drallod, archoll drist ;

Dyled pawb yw gwylio beunydd—

O! mor ddedwydd crefydd Crist.

 

Pa ham, awel, y cynhyrfi ?

Ti os plygi y Supply,

A dinystrio Llong mor fechan,

Llid a thuchan—gogan gei ;

Tafl y creigiau i’r rhyferthwy,

Gwasgar hwy, ruadwy wynt ;

Byth i’r Llongau’n gynorthwyol,

Cai dy ganmol, haeddol hynt.

 

Gweision ydyw’r gwynt a’r tonau,

Yn cwblhau yn ddiau ddeddf

Ac ewyllys eu Creawdwr,

Swn ei gryfdwr sy’n eu greddf ;

Pan ddywedo, "Byddwch wrol,"

Yn ol ei nerthol air hwy wnant,

Os rhaid gyda pheri adfyd

Foddi hefyd, ufuddhant.

 

Sugnwyd chwech i safn marwolaeth,

A Rhagluniaeth yn rhoi glan

I bedwar dyn ar ddeg o honynt—

Da fu’r helynt, Duw fo’u rhan.

Yn ol eu dawn i feibion dynion,

Mae’r fath droion, chwerwon chwith,

Yn arddangos yn dra golau

Y daw angau ymhob rhith.

 

Thomas Williams y Llong-lywydd,

Heddyw sydd a dydd ei daith,

Hyd ei yrfa wedi darfod,

Ar y gwaelod oera gwaith ;

A’i ferch Sidney, yr un ffunud,

Yr un mynyd i’r un man,--

Hyll i hon oedd golli ’i heinioes,

Garw loes, wrth gwrr y lan.

 

Pe rhyw les fuasai dyfais,

Anian, ymgais dyn a’i nerth,

Ni threngasai Ellis Gruffudd

Yn y cystudd tonog certh ;

Na Dafydd Thomas, o Bant Fali,

Yn yr heli anwar hallt.

Taflai’r môr rai llai eu hawgrym,

Yn nydd ei rym i nawdd yr allt.

 

Cyrph y pedwar uchod cafwyd,

A derbyniwyd gan dy’r bedd ;

Tu a hwn mae pawb a’u trafael,

O! mor wael yw marw wedd.

Mae Tŷ, er dattod y daearol,

Etto’n ol gan ddwyfol ddawn

I’r cyfiawnion—cant o’r beddrod,

Ddydd i dd’od, ollyngdod llawn.

 

Ond John Jones, a William Williams,

Enawau dinam, sy’n y don,

Am hyn mae chwanegol gystudd,

Och llwyr brudd llawer bron ;

Yno’u hesgyrn a gasgerir—

Casglir, dygir hwy bob darn,

Pan cano’r udgorn uwch yr eigion,

Codwch feirwon—dewch i farn.

 

Tad trugarog, llawn addfwynder,

Dy wir dyner arfer yw

Llwyr fendithio dyrys droion,

Er rhybuddion i’r rhai byw ;

Gwna i’r gweddill a adawyd

Fyw yn d’arswyd a’th ofn dwys,

A Gair dwyfol boed eu rheol,

Gydwybodol yn gyd bwys.

 

 Cafodd gweddwon genyt ddigon

O’th fendithion, rhoddion rhâd,

Ti i’r gwâr ymddifaid gwirion

Fuost ffyddlon dirion Dad ;

Boed i’r un drugaredd etto

Fuan wawrio, addfwyn wedd,

Gweddwon ac ymddifaid Enlli

Gaffo’i phrofi hi a’i bedd.

 

Drwy’r holl Ynys treiddied sobrwydd,

I’th Air llwydd a rhydd fawrhad ;

Tyn ei phobl i’r wir ymgeledd,

O fewn hedd y cyfiawnhad.

Boed eu gweddi hwy bob enyd,

Pan ar hyd terfysglyd fôr,--

"Arglwydd, ar y gwynt a’r tonau

Cau dy ddyrnau, cadw ddòr."

 

Tro galonau Gwyr y Llongau,

Trwy holl barthau banau byd,

I gydnabod ac i gredu

Mai ti sy’n meddu’r gallu i gyd ;

Dangos iddynt nad oes noddfa,

Diogelfa, ond y Gŵr

A wyr rif y ser a’n henwau,

Rhif a phwysau’r dafnau dwr.

                            Ieuan Lleyn.

~~~~~~~~~~~~

 

Map or Safle                Website Map

Copyright © Rhiw.com